Τα ποιο γνωστά συνθετικά γλυκαντικά είναι ή ζαχαρίνη, ασπαρτάμη, ακετοσουλφαμικό καλιο, σουκραλόζη και η Νεοτάμη (μια τροποποιημένη έκδοση της Ασπαρτάμης). Χωρίζονται σε 2 μεγάλες κατηγορίες, σε εκείνα που μεταβολίζονται και σε εκείνα που δεν μεταβολίζονται από τον ανθρώπινο οργανισμό.


Η ασπαρτάμη για παράδειγμα μεταβολίζεται ως πρωτεΐνη και αποδίδει 4kcal/gr. Σε αντίθεση η ζαχαρίνη, το ακετοσουλφαμικό κάλιο και η σουκραλόζη δεν μεταβολίζονται από τον ανθρώπινο οργανισμό.


Τα περισσότερα συνθετικά γλυκαντικά είναι τοξικά σε μεγάλες δόσεις.

 

Είναι ασφαλής η κατανάλωση τους σε φυσιολογικές δόσεις με περιστασιακή κατάχρηση;

 

Ζαχαρίνη.

Χρησιμοποιείται για περισσότερο από 100 χρόνια και υπολογίζεται ότι χρησιμοποιείτε από τουλάχιστον 50 εκ ανθρώπους παγκοσμίως. Χρησιμοποιείται κυρίως σε αναψυκτικά αλλά και σε πολλές τροφές.

Αποβάλλεται γρήγορα από τον οργανισμό με τα ούρα και δεν συσσωρεύεται στο σώμα.

Αμφισβητήθηκε έντονα το 1977, όπου μετά από έρευνες φάνηκε πως η χορήγηση μεγάλων δόσεων σε αρουραίους οδηγούσε σε αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο της ουροδόχου κύστης. Βέβαια οι ποσότητες που χορηγήθηκαν αντιστοιχούν σε κατανάλωση εκατοντάδων light αναψυκτικών την ημέρα και για πολλά χρόνια.

Σαν αποτέλεσμα ο FDA πρότεινε την απαγόρευση της ζαχαρίνη. Ήταν όμως ένα από τα πλέον αγαπητά γλυκαντικά κι έτσι αποφασιστικέ η διενέργεια περισσοτέρων ερευνών. Σαν αποτέλεσμα, τα προϊόντα που περιείχαν ζαχαρίνη έπρεπε να φέρουν σχετική ένδειξη (στην Αμερική). Αυτή η ένδειξη καταργήθηκε το 2001, όπου πλέον μέσα από δεκάδες έρευνες είχε αποδειχθεί ότι η χρήση της δεν σχετίζεται με καρκίνο στον ανθρώπινο οργανισμό.

Σε μια από τις πιο μεγάλες έρευνες συμμετείχαν 9000 άνδρες & γυναίκες (United States by the National Cancer Institute, December 1979), έδειξε πως η χρήση ζαχαρίνης δεν οδηγούσε σε αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο της ουροδόχου κύστης.

Μόνο σε συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων, όπως καπνιστές που κατανάλωσαν ζαχαρίνη, υπήρχε μια αμυδρή αύξηση των κρουσμάτων.

Σε άλλη έρευνα όπου συμμετείχαν 5000 άτομα με καρκίνο της ουροδόχου κύστης, δεν φάνηκε καμία συσχέτιση μεταξύ της νόσου και της χρήσης ζαχαρίνης.
Έτσι φθάσαμε στο 2000, όπου η ζαχαρίνη αφαιρέθηκε από την λίστα με τις ύποπτες ουσίες για διάφορες μορφές καρκίνου.

Παρά τα αποτελέσματα των ερευνών, είναι καλό να αποφεύγεται η κατάχρηση της ζαχαρίνης και η μέτρια κατανάλωση φαίνεται να είναι ασφαλής για τους περισσότερους ανθρώπους. Σήμερα η χρήση της ζαχαρίνης επιτρέπεται σε περισσότερες από 100 χώρες.

Ασπαρτάμη.

Πρόκειται για μία απλή χημική ένωση, η οποία αποτελείται από συστατικά που υπάρχουν σε πολλές τροφές. Δύο αμινοξέα συνθέτουν την ασπαρτάμη, η φαινυλαλανίνη και το ασπαρτικό οξύ και μία μεθυλομάδα (ch3). Ενώ το ένα συστατικό έχει πικρή γεύση και το άλλο δεν έχει καμία γεύση, ο συνδυασμός τους δίνει ένα προϊόν 200 φορές πιο γλυκό από τη ζάχαρη (σουκρόζη).

Κατά την διαδικασία της πέψης, τα ένζυμα διασπούν την ασπαρτάμη στα 3 συστατικά που την αποτελούν. Τα δύο αμινοξέα απορροφώνται και μεταβολίζονται σαν να προέρχονται από πρωτεΐνες της τροφής. Επειδή κατά τον μεταβολισμό της ασπαρτάμης παράγεται φαινυλαλανίνη, θα πρέπει τα προϊόντα που την περιέχουν να φέρουν σχετική σήμανση, ώστε να τα αποφεύγουν τα άτομα που πάσχουν από την κληρονομική φαινυλκετονουρία (PKU).

Τα άτομα αυτά δεν μπορούν να διαχειριστούν και να αποβάλουν την επιπλέον φαινυλαλανίνη και τα υποπροϊόντα της. Η συσσώρευση της στον οργανισμό είναι τοξική και μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμες βλάβες στον εγκέφαλο και στο νευρικό σύστημα. Τα άτομα που πάσχουν από τη νόσο αυτή θα πρέπει απλώς να αποφεύγουν τροφές που υπερτροφοδοτούν τον οργανισμό με φαινυλαλανίνη. Θα πρέπει να υπάρχει στη διατροφή τους μόνο η απαραίτητη ποσότητα που απαιτείται για την φυσιολογική ανάπτυξη του οργανισμού και όχι περισσότερη.
Παιδιά και φαινυλκουτονουρία

Μια μικρή κατανάλωση ασπαρτάμης από ενήλικες με την παραπάνω νόσο, δεν αποτελεί πρόβλημα. Τα παιδιά όμως που πάσχουν από PKU θα πρέπει να παίρνουν όλη την φαινυλαλανίνη που χρειάζονται μόνο από τις τροφές.

Πλούσιες πηγές φαινυλαλανίνης:

Γαλακτοκομικά, κρέας, ψάρι, πουλερικά, αυγά, ξηροί καρποί, όσπρια και πολλά αρτοσκευάσματα.

Τα παιδιά που πάσχουν από την νόσο αυτή, θα πρέπει να καταναλώνουν περιορισμένες ποσότητες από τις παραπάνω τροφές και ως εκ τούτου δεν είναι εύκολο να καλύψουν τις ανάγκες τους σε βασικά θρεπτικά συστατικά όπως είναι το ασβέστιο, ο σίδηρος και οι βιταμίνες Β. Έτσι λοιπόν δεν «αντέχουν» την κατανάλωση ασπαρτάμης, διότι θα φθάσουν εύκολα στο όριο ανοχής της φαινυλαλανίνης, χωρίς να τους παρέχονται θρεπτικά συστατικά.

Μεταβολισμός μεθυλομάδας

Το τρίτο συστατικό της ασπασπαρτάμης, η μεθυλομάδα, κατά τον μεταβολισμό της μετατρέπεται παροδικά σε μεθανόλη, ένα ιδιαίτερα τοξικό παράγωγο. Η διάσπαση της ασπαρτάμη λαμβάνει χώρα όχι μόνο στον οργανισμό, αλλά και κατά την αποθήκευση τροφίμων και αναψυκτικών που την περιέχουν σε υψηλές θερμοκρασίες. Η ποσότητα είναι σε ασφαλή επίπεδα, αλλά χάνεται η γλυκιά γεύση.

Στο οργανισμό η μεθανόλη μετατρέπεται σε φορμαλδεΰδη, ένα επίσης τοξικό παράγωγο, η οποία στη συνέχεια αποδομείται σε διοξείδιο του άνθρακα.

Τα παραπάνω συστατικά προβλημάτισαν τους ερευνητές και την διαδικασία της πιστοποίησης της ως ασφαλές συστατικό. Τα αποτελέσματα των ερευνών έδειξαν πως τα επίπεδα ήταν τελικά σε επιτρεπτά όρια. Για παράδειγμα εάν συγκρίνουμε την ίδια ποσότητα χυμού τομάτας και ενός αναψυκτικού με ασπαρτάμη , θα διαπιστώσουμε πως στον χυμό ντομάτας υπάρχει 6 φορές περισσότερη μεθανόλη.

Σε άτομα με επιληψίας η αυξημένη χρήση ασπαρτάμης μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη συχνότητα κρίσεων. Εάν όμως η κατανάλωση είναι μικρή, το πρόβλημα δεν υφίσταται.

Ακετοσουλφαμικό καλιο

Δεν μεταβολίζεται και έτσι δεν παρέχει στον οργανισμό ενέργεια ή επιπλέον κάλιο.

Σουκραλόζη

Προέρχεται από την αντικατάσταση τριών υδροξυλιων (ΟΗ) με χλώριο στο μόριο της ζάχαρης. Πρόκειται για μία πολύ σταθερή ένωση, πολύ πιο γλυκιά από τη ζάχαρη, η οποία δεν αναγνωρίζεται από τον οργανισμό, δεν μεταβολίζεται και περνά από το γαστρεντερικό σύστημα χωρίς να απορροφάται και χωρίς να δημιουργεί προβλήματα.

Νεοτάμη

Έχει παρόμοια σύνθεση με την ασπαρτάμη. Η διαφορές στη σύνθεση της από την ασπαρτάμη δεν επιτρέπουν την διάσπαση της , έτσι δεν μεταβολίζεται και δεν απελευθερώνει στον οργανισμο φαινυλαλανίνη. Τα άτομα που πάσχουν από φαινυλκετονουρία μπορούν να την καταναλώνουν άφοβα.

Έλεγχος βάρους και γλυκαντικά

Ένας από τους λόγους που οδήγησαν στην δημιουργία των γλυκαντικών είναι και ο έλεγχος του σωματικού βάρους. Ορισμένες βέβαια έρευνες έδειξαν πως η χρήση ασπαρτάμης πιθανώς να σχετίζεται με αύξηση της όρεξης και τελικά αύξηση του σωματικού βάρους.
Οι περισσότερες όμως έρευνες δεν έδειξαν καμία αλλαγή στην όρεξη και καμία αύξηση βάρους. Κοινό συμπέρασμα είναι πως η χρήση των γλυκαντικών μπορεί να συνεισφέρει στην απώλεια βάρους.

Η μελέτες δείχνουν πως η επιλογή τους γίνεται για διάφορους λόγους. Πολλοί καταναλώνουν αναψυκτικά με γλυκαντικά ώστε να μπορούν να καταναλώσουν αργότερα τροφές με πολλές θερμίδες. Στην περίπτωση αυτή η ενεργειακή πρόσληψη είναι πιθανώς μεγαλύτερη. Εάν επιλέγονται στα πλαίσια μια γενικότερης διατροφής με χαμηλότερες θερμίδες, το όφελος είναι σαφώς μεγάλο και είναι πιθανό να προκύψει απώλεια βάρους.

Πολλά ερωτήματα γεννιόνται μέσα από τις έρευνες:

Τα γλυκαντικά αυξάνουν την όρεξη;

Η γλυκιά τους γεύση αυξάνει την όρεξη;

Μετά την κατανάλωση γλυκαντικών, στρέφεται κανείς σε αυξημένη κατανάλωση τροφής λόγω έλλειψης ενέργειας;


Για να μπορέσει βέβαια κάποιος να αντιμετωπίσει το παραπανίσιο βάρος, δεν αρκεί να καταναλώνει γλυκαντικά, αλλά θα πρέπει να πραγματοποιήσει συνειδητές και σωστές αλλαγές στον τρόπο διατροφής του και να αυξήσει την φυσική του δραστηριότητα.

Στέβια

Μόλις το 2011 εγκρίθηκε η χρήση της, η χρήση της όμως ξεκίνησε πολλές δεκαετίες πριν στην Νότιο Αμερική, απ' όπου και προέρχεται. Χρειάζονται χρόνια ερευνών πριν επιτραπεί η χρήση ενός γλυκαντικού στη διατροφή, ακόμη κι αν πρόκειται για ένα προϊόν της φύσης. Οι ανησυχίες των ερευνητών συνήθως εστιάζονται στη επίδραση που μπορεί να έχει σε θέματα καρκίνων, αναπαραγωγικού συστήματος και μεταβολισμού. Σήμερα θεωρείται ένα ασφαλές γλυκαντικό, που αποδίδει στον οργανισμό μηδενικές θερμίδες και είναι κατάλληλη για χρήση από διαβητικούς.

Υποκατάστατα ζάχαρης με θερμιδική αξία

Ορισμένα προϊόντα «χωρίς ζάχαρη» περιέχουν υποκατάστατα ζάχαρης, τα οποία παρέχουν υπολογίσιμες θερμίδες. Πρόκειται για αλκοόλες ορισμένων υδατανθράκων όπως είναι η ερυθριτόλη, μαννιτόλη, σορβιτόλη, ξυλιτόλη, μαλτιτόλη, ισομαλτιτόλη και λακτιτόλη. Στον παρακάτω πίνακα αναφέρεται η ενεργειακή αξία τους.

Αλκοόλες Σχετική γλυκύτητα  Kcal/g
Ερυθριτόλη 0.7   0.4
Ισομαλτιτόλη 0.5 2
Λακτιτόλη  0.4 2
Μαλτιτόλη 0.9 2.1
Μαννιτόλη 0.7  1.6
Σορβιτόλη  0.5  2.6
Ξυλιτόλη  1 2.4

 

Κατά μέσω όρο περιέχουν τις μισές περίπου θερμίδες από τα «ξαδέλφια» τους, τους υδατάνθρακες. Απορροφώνται πιο αργά και έτσι έχουν χαμηλότερο γλυκαιμικο δείκτη. Πολλές φορές όμως δημιουργούν αέρια και δυσφορία στην κοιλιακή χώρα ακόμη και διάρροια, κάτι που τις κάνει λιγότερο ελκυστικές. Για αυτόν το λόγο υπάρχει σχετική ένδειξη στα τρόφιμα που τις περιέχουν.

Το μεγάλο πλεονέκτημα είναι πως δεν προκαλούν προβλήματα στα δόντι, διότι δεν μεταβολίζονται από τα βακτήρια της στοματική κοιλότητας. Είναι λοιπόν πολύ χρήσιμες στις τσίχλες και καραμέλες «χωρίς ζάχαρη». Είναι κατάλληλες και για άτομα με διαβήτη.