b12Η βιταμίνη Β12 και το φολικό οξύ είναι στενοί φίλοι και συνεργάτες. Το καθένα στηρίζει την ενεργοποίηση του στο άλλο. Η Β12 αφαιρεί μία μεθυλομάδα από το φολικό οξύ, ώστε να το ενεργοποιήσει. Όταν το φολικό δίνει την μεθυλομάδα του, η βιταμίνη Β12 γίνεται ενεργή.

Η αναγέννηση του βασικού αμινοξέος μεθειονίνη και σύνθεση DNA & RNA, εξαρτώνται τόσο από το φολικό οξύ όσο και από την Β12. Η βιταμίνη Β12 προστατεύει το νευρικό σύστημα και προωθεί την φυσιολογική του ανάπτυξη. Η δραστηριότητα και ο μεταβολισμός των κυττάρων των οστών, εξαρτάται επίσης από την παρουσία της Β12.

 

Η πέψη και η απορρόφηση της βιταμίνης Β12 εξαρτάται από πολλά στάδια. Στο στομάχι, το υδροχλωρικό οξύ και το πεπτικό ένζυμο πεψίνη, απελευθερώνουν την Β12 από τις πρωτεΐνες με τις οποίες είναι συνδεδεμένη στις τροφές. Στη συνέχεια η Β12 περνά από το στομάχι στη λεπτό έντερο, όπου ενώνεται με μία πρωτεΐνη που ονομάζεται «ενδογενής παράγοντας», η οποία εκκρίνεται από το στομάχι. Ενωμένη η Β12 με τον ενδογενή παράγοντα, φθάνει στο τέλος του λεπτού εντέρου, όπου θα γίνει η απορρόφηση από τους κατάλληλους υποδοχείς. Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε πως οι υποδοχείς δεν αναγνωρίζουν την βιταμίνη Β12, χωρίς τον ενδογενή παράγοντα. Η απορρόφηση της Β12 γίνεται προοδευτικά και μεταφέρεται στην κυκλοφορία του αίματος, ενώ ο ενδογενής παράγοντας αποδομείται. Η μεταφορά της Β12 στο αίμα εξαρτάται από συγκεκριμένες πρωτεϊνες μεταφοράς.

Επειδή γίνεται επαναρρόφηση ενός μεγάλου μέρους της Β12, οι υγιείς άνθρωποι σπανίως αναπτύσσουν έλλειψη, ακόμη κι αν η πρόσληψη της είναι χαμηλή.

«Οι ημερήσιες ανάγκες σε Β12 είναι ελάχιστες, μόλις 2.4 μγρ είναι αρκετά»

Έλλειψη Β12 - Τοξικότητα Β12

Στις περισσότερες περιπτώσεις η έλλειψη Β12 οφείλεται στην ανεπαρκή απορρόφηση και όχι στην ανεπαρκή πρόσληψη. Η ανεπαρκής πρόσληψη οφείλετε συνήθως σε 2 λόγους: α) στην έλλειψη υδροχλωρικού οξέος ή β) στην έλλειψη του ενδογενούς παράγοντα. Χωρίς το υδροχλωρικό οξύ, η Β12 δεν απελευθερώνεται από τις πρωτεϊνες με τις οποίες είναι ενωμένη στις τροφές και κατά συνέπια δεν είναι διαθέσιμη για να συνδεθεί με τον ενδογενή παράγοντα. Χωρίς την σύνδεση της βιταμίνης με τον ενδογενή παράγοντα, δεν είναι δυνατή η απορρόφηση της.

Ποια είναι η σχέση του Hashimoto και της έλλειψης Β12;

Άτομα που πάσχουν από hashimoto (αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα), παρουσιάζουν πολλές φορές έλλειψη Β12. Αυτό συμβαίνει διότι το hashimoto πολλές φορές συνυπάρχει με αυτοάνοση γαστρίτιδα, η οποία με τη σειρά της προκαλεί καταστροφή των γαστρικών τοιχωματικών κυττάρων και οδηγεί σε :

• αχλωρυδρία -δηλαδή ελαττωμένη παραγωγή γαστρικού υγρού

• μειωμένη παραγωγή του ενδογενούς παράγοντα, μιας πρωτεΐνης, η απουσία της οποίας προκαλεί ανεπάρκεια της βιταμίνης Β12

• μειωμένη απορρόφηση της θυροξίνης στο λεπτό έντερο, αφού η μειωμένη γαστρική οξύτητα μπορεί να αλλάξει τον ιονισμό και τη διαμόρφωση του μορίου της θυροξίνης.

Η έλλειψη της Β12 είναι πολύ συχνή στα ηλικιωμένα άτομα. Σε ηλικίες άνω των 50, αναπτύσσεται πολλές φορές ατροφική γαστρίτιδα, μία κατάσταση που επίσης καταστρέφει τα κύτταρα του στομάχου. Η ατροφική γαστρίτιδα μπορεί επίσης να αναπτυχθεί σαν αντίδραση στην έλλειψη σιδήρου ή με την επίδραση του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού, ένα βακτήριο που εμπλέκεται με την ανάπτυξη έλκους του στομάχου. Χωρίς λοιπόν υγιές στομάχι, η παραγωγή υδροχλωρικού οξέος και ενδογενούς παράγοντα μειώνεται και μαζί αυξάνει η πιθανότητα για έλλειψη Β12. Ακόμη κι αν η πρόσληψη από τις τροφές είναι επαρκείς, τα επίπεδα της Β12 υποφέρουν. Η έλλειψη της Β12 είναι γνωστή ως μεγαλοβλαστική αναιμία.

Κάποιοι άνθρωποι κληρονομούν ένα ελλαττωματικό γονίδιο για την παραγωγή του ενδογενούς παράγοντα. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, αλλά και στις περιπτώσεις όπου έχουμε κατεστραμμένα τμήματα των τοιχωμάτων του στομάχου, η βιταμίνη Β12 θα πρέπει να χορηγείται ενέσιμα, ώστε να παρακάμπτεται η εντερική απορρόφηση. Εναλλακτικά μπορεί να χορηγηθεί και με ρινικό σπρέι.

Μια παρατεταμένη ανεπαρκής πρόσληψη, όπως συμβαίνει στους φυτοφάγους, μπορεί επίσης να προκαλέσει ανεπάρκεια βιταμίνης Β12. Τα άτομα που δεν καταναλώνουν ζωικά προϊόντα, τα οποία περιέχουν Β12, μπορεί να χρειαστεί χρόνια για να αναπτύξουν συμπτώματα έλλειψης, διότι το σώμα ανακυκλώνει την ποσότητα της Β12 που περιέχει, απορροφώντας την ξανά και ξανά. Ακόμη κι αν το σώμα αποτύχει να απορροφήσει νέα ποσά Β12, η έλλειψη της μπορεί να χρειαστεί έως και 3 χρόνια για να αναπτυχθεί. Νευρολογικός εκφυλισμός, ένα σημάδι έλλειψης Β12, εμφανίζεται πιο εύκολα και γρήγορα σε βρέφη που γεννούν μητέρες οι οποίες ακολουθούν φυτοφαγική διατροφή, χωρίς να παίρνουν συμπλήρωμα Β12 ή που παρουσίασαν έλλειψη Β12 για άλλες αιτίες και δεν ακολούθησαν θεραπεία.

Επειδή η Β12 απαιτείται για την μετατροπή του φολικού οξέος στην ενεργή του μορφή, ένα σύμπτωμα της έλλειψης Β12, είναι η αναιμία που προκύπτει από έλλειψη φολικού οξέος. Αυτή η αναιμία χαρακτηρίζεται από μεγάλα και ανώριμα ερυθρά αιμοσφαίρια (αυξημένη MCV) και οδηγεί στην μειωμένη σύνθεση DNA και ανικανότητα διαίρεσης. Οι αυξημένες τιμές MCV στη γενική αίματος, εμφανίζεται όταν το φολικό οξύ είναι παγιδευμένο στην αδρανή μορφή του, λόγω έλλειψης Β12 ή όταν υπάρχει έλλειψη του ίδιου του φολικού οξέος. Και στις δύο περιπτώσεις η σύνθεση του DNA επιβραδύνεται.

Πότε ένα συμπλήρωμα φολικού οξέος μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνο;

Το πρώτο που επηρεάζεται κατά την έλλειψη Β12 ή φολικού οξέος είναι ταχύτατα αναπτυσσόμενα ερυθρά αιμοσφαίρια. Εάν όμως από λάθος εκτίμηση χορηγηθεί συμπλήρωμα φολικού οξέος, ενώ αυτό που λείπει είναι η βιταμίνη Β12, το αποτέλεσμα θα είναι καταστροφικό! Τα νευρολογικά συμπτώματα είναι ολέθρια. Θα πρέπει να θυμόμαστε πως η βιταμίνη Β12 και όχι το φολικό οξύ, διατηρεί το κέλυφος που περιβάλει και προστατεύει τις νευρικές ίνες και προωθεί την φυσιολογική τους ανάπτυξη. Το φολικό οξύ θα «θεραπεύσει» τα συμπτώματα της έλλειψης Β12 στο αίμα, αλλά δεν θα σταματήσει την καταστροφική εξέλιξη της έλλειψης Β12 στο νευρικό σύστημα. Έτσι το φολικό θα «κρύψει» προσωρινά την έλλειψη της Β12, καθυστερώντας την αντιμετώπιση της με ολέθριες συνέπιες για την υγεία.

Η έλλειψη της Β12 εξασθενεί την νοητική λειτουργία. Προχωρημένα νευρολογικά συμπτώματα περιλαμβάνουν παράλυση ή οποία ξεκινά από τα άκρα και προχωρά εσωτερικά καταλήγοντας στην σπονδυλική στήλη. Η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση είναι απαραίτητη ώστε να αποφευχθεί η μόνιμη ζημιά στο νευρικό σύστημα και παράλυση.

Η αλληλεπίδραση μεταξύ φολικου οξέος και Β12, αποτελεί ένα τρανό παράδειγμα και πεδίο προβληματισμού για την ασφάλεια της χρήσης συμπληρωμάτων και τροφών εμπλουτισμένων σε συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά. Το «αθώο» για πολλούς φολικό οξύ υπό προϋποθέσεις, μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές βλάβες στην υγεία.

Θα πρέπει να σημειωθεί πως, δεν έχουν αναφερθεί ανεπιθύμητες ενέργειες από πλεόνασμα Β12.

Τροφές που περιέχουν Β12

Η Β12 είναι μοναδική ανάμεσα στις υπόλοιπες βιταμίνες, διότι βρίσκεται σχεδόν κατ’ αποκλειστικότητα στα ζωικά προϊόντα. H βιοδιαθεσιμότητα της Β12 είναι πολύ υψηλή τόσο στο γάλα όσο και στο ψάρι. Όποιος καταναλώνει λογικές ποσότητες ζωικών προϊόντων, μπορεί πολύ εύκολα να καλύψει τις ανάγκες τους σε Β12, συμπεριλαμβανομένων των φυτοφάγων που καταναλώνουν γαλακτοκομικά και αυγά. Οι φυτοφάγοι που έχουν αφαιρέσει από τη διατροφή τους και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, χρειάζονται παρακολούθηση και περιστασιακά συμπλήρωμα Β12. Η μαγιά (προζύμι), τα ζυμωμένα προϊόντα σόγιας, τα φύκια και η σπιρουλίνα, περιέχουν Β12, αλλά ΟΧΙ στην ενεργή της μορφή. Έτσι δεν μπορούν να θεωρούν αξιόπιστες πηγές Β12. Εκτεταμένες έρευνες δείχνουν πως τα ποσά της Β12 που αναγράφονται στις ετικέτες φυτικών προϊόντων είναι ανακριβή και παραπλανητικά, διότι η Β12 βρίσκεται στην ανενεργή και μη διαθέσιμη μορφή της.

Οι υδατοδιαλυτές βιταμίνες είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στο μαγείρεμα. Το μαγείρεμα στα μικροκύματα παρουσιάζει τις μικρότερες απώλειες. Αυτό όμως δεν ισχύει για την Β12. Τα μικροκύματα αδρανοποιούν την Β12. Για την καλύτερη διατήρηση της Β12, επιλέξτε τις παραδοσιακές μεθόδους.