Λεπτίνη: Οι ερευνητές ανακάλυψαν ένα γονίδιο της παχυσαρκίας (γονίδιο ob), το οποίο εκφράζεται κύρια στον λιπώδη ιστό και κωδικοποιεί μία πρωτεΐνη, την λεπτίνη. Η λεπτίνη δρα ως ορμόνη, κυρίως στον υποθάλαμο του εγκεφάλου. H λεπτίνη του λιπώδους ιστού κινητοποιεί μεγάλες ενεργειακές αποθήκες και προωθεί το αρνητικό ενεργειακό ισοζύγιο, μειώνοντας την όρεξη και αυξάνοντας την δαπάνη ενέργειας. Οι αλλαγές στην δαπάνη ενέργειας, επηρεάζουν τον βασικό μεταβολισμό, μπορούν να επηρεάσουν όμως και την φυσική δραστηριότητα του ατόμου. Η λεπτίνη παράγεται επίσης στα τοιχώματα του στομάχου, ως αντίδραση στην παρουσία τροφής, παίζοντας έτσι σημαντικό ρόλο στην ρύθμιση της πρόσληψης τροφής και της χρησιμοποίησης της ενέργειας.

 

Η έλλειψη της λεπτίνης στον άνθρωπο είναι πολύ σπάνια. Σε περιπτώσεις εξαιρετικά παχύσαρκων παιδιών, όπου διαπιστώθηκε έλλειψη λεπτίνης, παρατηρήθηκε αδυναμία ελέγχου της όρεξης, διαρκείς πείνα και τα παιδιά αυτά κατανάλωναν πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τους συνομήλικους τους. Όταν τους χορηγήθηκε λεπτίνη (συνθετική), έχασαν μεγάλη ποσότητα σωματικού βάρους και απέκτησαν φυσιολογική όρεξη για φαγητό, επιβεβαιώνοντας το ρόλο της λεπτίνης.

Θα πρέπει να σημειώσουμε πως τα παραπάνω αποτελέσματα (η μείωση της όρεξης και η απώλεια βάρους) προκύπτουν ΜΟΝΟ όταν υπάρχει έλλειψη λεπτίνης. Ελάχιστοι παχύσαρκοι έχουν έλλειψη λεπτίνης και επίσης η ποσότητα της λεπτίνης αυξάνει όσο αυξάνει το σωματικό βάρος. Παρόλα αυτά, η λεπτίνη αυξάνει, αλλά αποτυγχάνει να μειώσει την όρεξη και να αυξήσει την κατανάλωση ενέργειας – μία κατάσταση που περιγράφεται ως «αντίσταση στη λεπτίνη». Έχει πολύ ενδιαφέρον το γεγονός πως η μεγάλη κατανάλωση φρουκτόζης (πχ μέλι), οδηγεί σε αυξημένη αντίσταση στη λεπτίνη, επιταχύνοντας έτσι την εναπόθεση λίπους.

Πολλοί ερευνητές έχουν επικεντρωθεί στον ρόλο της λεπτίνης όχι ως ορμόνη του «κορεσμού», αλλά ως ορμόνη της «πείνας». Όταν κάποιος υποσιτίζεται, τα επίπεδα της λεπτίνης πέφτουν δραματικά και ο μεταβολισμός επιβραδύνεται, στην προσπάθεια του οργανισμού να επιβιώσει. Είναι ξεκάθαρο πως η λεπτίνη παίζει σπουδαίο ρόλο στην ρύθμιση της ενέργειας, χρειάζεται όμως επιπλέον έρευνα.

Η λεπτίνη παίζει επίσης σπουδαίο ρόλο, στις γυναίκες, ενημερώνοντας το αναπαραγωγικό σύστημα για τις αποθήκες λίπους, κινητοποιώντας την ανάπτυξη νέων αιμοφόρων αγγείων, ενισχύοντας την ωρίμανση των κυττάρων του μυελού των οστών και υποστηρίζοντας την φυσιολογική αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος. Τα αυξημένα επίπεδα λεπτίνης που παρατηρούνται στα παχύσαρκα παιδιά φαίνεται να επηρεάζουν και να προωθούν την πρόωρη ωρίμανση τους.

Αντιπονεκτίνη: Πέρα από τη λεπτίνη, ο λιπώδης ιστός εκκρίνει και μία άλλη πρωτεΐνη γνωστή ως αντιπονεκτίνη. Αντίθετα με την λεπτίνη, οι αδύνατοι άνθρωποι έχουν υψηλότερα ποσά αυτής της ορμόνης, σε σχέση με τους παχύσαρκους, κάτι που εξηγεί εν μέρει τη σχέση της παχυσαρκίας με διάφορες παθήσεις. Η αντιπονεκτίνη φαίνεται πως παρεμποδίζει την δημιουργία φλεγμονής, προστατεύει από την αντίσταση στην ινσουλίνη και τελικά από τον διαβήτη τύπου ΙΙ και από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Οι ερευνητές υποστηρίζουν πως εάν βρουν έναν τρόπο να αυξήσουν τα επίπεδα της αντιπονεκτίνηςή την δραστηριότητα της, θα είναι σε θέση να μειώσουν τον κίνδυνο για παθήσεις που σχετίζονται με την παχυσαρκία.

Γκρελίνη: Και αυτή η ορμόνη δρα κυρίως στο υποθάλαμο του εγκεφάλου. Σε αντίθεση με την λεπτίνη ή την αντιπονεκτίνη, η γκρελίνη εκκρίνεται κυρίως από τα τοιχώματα του στομάχου και προωθεί το θετικό ενεργειακό ισοζύγιο, ενεργοποιώντας την όρεξη και την αποθήκευση ενέργειας (λίπος).

Η γκρελίνη ενεργοποιεί την επιθυμία για φαγητό. Τα επίπεδα της στο αίμα αυξάνουν πριν το γεύμα και μειώνονται μετά απ’ αυτό, ανάλογα με της θερμίδες που έχουν καταναλωθεί. Τα άτομα χαμηλού σωματικού βάρους έχουν υψηλά επίπεδα γκρελίνης, ενώ τα παχύσαρκα άτομα έχουν χαμηλά επίπεδα.

Η γκρελίνη προσπαθεί να διατηρήσει το βάρος σταθερό. Πολλοί ερευνητές πιστεύουν πως ο ρόλος της είναι να μεγιστοποιηθούν οι αποθήκες λίπους, ώστε να χρησιμοποιηθούν σε περιόδους πείνας και λιμού. Τα επίπεδα της γκρελίνης είναι υψηλά όταν το σώμα βρίσκεται σε αρνητικό ενεργειακό ισοζύγιο (δίαιτα με χαμηλές θερμίδες).

«Αυτή η αντίδραση μπορεί να μας βοηθήσει να εξηγήσουμε γιατί η απώλεια βάρους είναι τόσο δύσκολο να διατηρηθεί.»

Η απώλεια βάρους είναι πιο επιτυχής όταν συνοδεύεται από άσκηση και σταθερές αλλαγές στην διατροφή των παχύσαρκων ατόμων. Όταν βέβαια το βάρος αυξηθεί, τα επίπεδα της γκρελίνης μειώνονται.

Η έρευνα δείχνει πως η γκρελίνη προωθεί τον ύπνο. Η αυπνία αυξάνει την ορμόνη της πείνας γκρελίνη και μειώνει τα επίπεδα της ορμόνης του κορεσμού λεπτίνης, κάτι που εξηγεί τα ευρήματα που δείχνουν θετική συσχέτιση μεταξύ της αυπνίας ή της μικρής διάρκειας ύπνου και της παχυσαρκίας.