Πολλές φορές η έντονη ενασχόληση με το σωματικό βάρος είναι αρκετή για να οδηγήσει σε διατροφικές διαταραχές. Τρεις είναι οι πιο συνηθισμένες διατροφικές διαταραχές. Η νευρική ανορεξία, η νευρική βουλιμία και συναισθηματική υπερφαγία. Πρόκειται για καταστάσεις που αφορούν ένα μικρό ποσοστό του πληθυσμού, αλλά που μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρά προβλήματα υγείας. Οι έρευνες δείχνουν πως το 1% των γυναικών και το 0,3% πάσχουν από νευρική ανορεξία, το 1,5% των γυναικών και το 0,5 των ανδρών πάσχουν από νευρική βουλιμία. Η συναισθηματική υπερφαγία ως διατροφική διαταραχή είναι ολοένα και πιο συχνή και αφορά το 3,5% των γυναικών και το 2% των ανδρών. Πολλοί ακόμη άνθρωποι υποφέρουν από άλλες απροσδιόριστες διατροφικές διαταραχές, οι οποίες μπορεί να μην πληρούν τα κριτήρια κατάταξης σε κάποια από τις παραπάνω κατηγορίες, αλλά επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα ζωής τους.

 

Ένας από τους λόγους είναι σίγουρα η ψυχολογική και κοινωνική πίεση για λεπτό σώμα. Τα σχόλια και η κριτική σχετικά με το σωματικό βάρος και την εικόνα, από την οικογένεια και το φιλικό περιβάλλον αποτελούν μόνιμο πρόβλημα. Ιδιαίτερα τα νεαρά άτομα έχουν ταυτίσει στο μυαλό τους συναισθήματα όπως ο θυμός, η ζήλια και η απογοήτευση με το αίσθημα «έχω παραπάνω βάρος». Όσο το σωματικό βάρος έρχεται στο επίκεντρο της προσοχής, τόσο η πιθανότητα ανάπτυξης μίας διατροφική διαταραχής αυξάνει. Δυστυχώς λίγοι είναι αυτοί που αναζητούν βοήθεια από ειδικούς στο ξεκίνημα του προβλήματος. Οι αθλητές έχουν εξέχουσα θέση ανάμεσα στα άτομα με διατροφικές διαταραχές. Όσο κι αν αυτό φαίνεται παράξενο οι αθλητές έχουν αυξημένες πιθανότητες για διατροφικές διαταραχές.

«Αθλητική Τριάδα» - ο μεγάλος κίνδυνος των αθλητριών.

  • Ο προπονητής επιπλήττει.
  • Η αθλήτρια τρομοκρατείται και φοβάται πως θα αποκλειστεί από την ομάδα.
  • Ζυγίζεται καθημερινά, τρώει ελάχιστα και γυμνάζεται πιο έντονα.
  • Στην εφηβεία υπάρχει κίνδυνος η περίοδος να μην αρχίσει ποτέ. Αργότερα να διακοπεί.
  • Η απόδοση μειώνεται και ο προπονητής την παραγκωνίζει.
  • Εγκαταλείπει απογοητευμένη και εξαντλημένη.
  • Ακολουθεί περίοδος υπερφαγίας με διαστήματα πείνας.
  • Η αθλήτρια αναπτύσσει την «Αθλητική Τριάδα»: Διατροφική διαταραχή – Αμηνόρροια – Οστεοπόρωση.

Η διαταραγμένη διατροφική συμπεριφορά πολλών αθλητών

Μέρος του προβλήματος είναι η λάθος εκτίμηση του φυσιολογικού βάρους και φυσικά τα λανθασμένα στάνταρ που θέτουν αθλητές και προπονητές. Το σώμα ενός αθλητή είναι φυσιολογικό να ζυγίζει περισσότερο, από αυτό ενός μη αθλητή με το ίδιο ύψος και σωματότυπο, διότι το σώμα του αθλητή είναι πιο πυκνό λόγω της μεγαλύτερης οστικής πυκνότητας, της μεγαλύτερη μυϊκής μάζας και του λιγότερου λίπους. Έτσι όταν οι αθλητές στηρίζονται σε πίνακες για να υπολογίσουν το ιδανικό τους βάρους, θα πέσουν έξω. Οι πίνακες με τιμές ΔΜΣ δε λαμβάνουν υπόψιν τους την σύνθεση του σώματος, παρά μόνο το βάρος και το ύψος.

Πολλοί νέοι αθλητές περιορίζουν πολύ την λήψη τροφής με στόχο είτε να βελτιώσουν την απόδοση τους, είτε να πετύχουν την κατάταξη τους σε κατηγορία με βάση το σωματικό τους βάρος, είτε απλά να βελτιώσουν την εμφάνιση τους. Αποτυγχάνουν επίσης να κατανοήσουν πως ο αυστηρός περιορισμός των θερμίδων, οδηγεί πάντα σε απώλεια άπαχης μάζας και τελικά σε εξασθένηση της φυσικής τους κατάστασης.

Τα αυξανόμενα περιστατικά κακής διατροφικής συμπεριφοράς σε αθλητές, είναι ανησυχητικά. Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι αθλήτριες φαίνεται να είναι πιο ευάλωτες.

Θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε τους παράγοντες κίνδυνου για διατροφικές διαταραχές στους αθλητές, στα εξής σημεία:

  • Νεαρή ηλικία (εφηβεία)
  • Η πίεση για εξέλιξη σε ένα συγκεκριμένο άθλημα
  • Η προσπάθεια για διατήρηση ενός «ιδεατού» σωματικού βάρους ή ποσοστού λίπους
  • Η συμμετοχή σε αθλήματα και διαγωνισμούς, όπου δίνεται έμφαση στο λεπτό σώμα ή οι κρίνονται με βάση της αισθητική τους εμφάνιση, όπως είναι χορός, η ενόργανη κλπ
  • Η προσπάθεια για απώλεια βάρους από μικρή ηλικία
  • Προσπάθεια για απώλεια βάρους, χωρίς παρακολούθηση από ειδικό

Το φαινόμενο της αμηνόρροιας

Στις ΗΠΑ το φαινόμενο της αμηνόρροιας σε γυναίκες πριν την εμμηνόπαυση είναι περίπου 2-5 %, αλλά σε γυναίκες αθλήτριες φτάνει το 66%. Μέχρι και σήμερα κάποιοι πιστεύουν πως η αμηνόρροια είναι αποτέλεσμα της πολύ σκληρής άσκησης. Κάτι τέτοιο φυσικά ΔΕΝ ΙΣΧΥΕΙ! Η αμηνόρροια σημαίνει πως κάτι δεν πηγαίνει καλά. Χαρακτηρίζεται από χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων, υπογονιμότητα και συχνά από απώλεια οστικής μάζας. Η έντονη άσκηση όταν συνοδεύεται από ανεπαρκή διατροφή, οδηγεί σε απώλεια λίπους, απώλεια άπαχης μάζας, απώλεια βάρους και σε αυξημένες πιθανότητες αμηνόρροιας.

Όταν τελικά προκύψει η αμηνόρροια, απειλείται η ακεραιότητα της οστικής μάζας. Η απώλεια της οστικής μάζα δεν αποκαθίσταται με την επαναφορά της εμμήνου ρήσης. Θα πρέπει να σημειωθεί πως σε γυναίκες με βουλιμία, οι οποίες συχνά παρουσιάζουν διαταραχές στην περίοδο, δεν απειλείται ιδιαίτερα η οστική τους μάζα, διότι σπανίως φτάνουν σε αμηνόρροια.

Πόσο τελικά κινδυνεύουν οι αθλήτριες από οστεοπόρωση;

Για τους περισσότερους ανθρώπους, η φυσική δραστηριότητα, τα ασβέστιο της διατροφής, η βιταμίνη D και στις γυναίκες τα οιστρογόνα, προστατεύουν από οστεοπόρωση. Στις νεαρές γυναίκες με διατροφικές διαταραχές και αμηνόρροια, η πολύ έντονη άσκηση μπορεί να εξασθενήσει τα οστά. Η εξοντωτική άσκηση σε συνδυασμό με ανεπαρκή διατροφή, καταστρέφει τις μεταβολικές και τις ορμονικές ισορροπίες. Αυτές οι διαταραχές θέτουν σε κίνδυνο την υγεία των οστών, αυξάνοντας την πιθανότητα για κατάγματα. Ένα φαινόμενο συχνό σε νεαρές αθλήτριες (πχ χορεύτριες) με αμηνόρροια, χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου και διαταραγμένη διατροφή. Πολλές ελλειποβαρής νεαρές αθλήτριες, έχουν οστά παρόμοια με αυτά γυναικών μετά την εμμηνόπαυση και μπορεί ποτέ να μην καταφέρουν να αναπληρώσουν την οστική τους μάζα, ακόμη και μετά από τη διάγνωση.

Ιδιαίτερα οι νεαρές αθλήτριες θα πρέπει να καταναλώνουν 1300 mg ασβεστίου/ ημέρα, να καταναλώνουν θρεπτικές τροφές στα πρότυπα της «Μεσογειακής Διατροφής» και να προσλαμβάνουν επαρκή ενέργεια/ θερμίδες ώστε να καλύπτουν τόσο τις ανάγκες τους για ανάπτυξη, όσο και για τις ενεργειακές απαιτήσεις της άσκησης.

Άλλες επικίνδυνες πρακτικές των αθλητών

Φυσικά μόνο οι αθλήτριες κινδυνεύουν από την «αθλητική τριάδα». Πολλοί όμως άρρενες αθλητές βιώνουν επίσης την πίεση της επίτευξης ενός συγκεκριμένου σωματικού βάρους, με κίνδυνο να αναπτύξουν διατροφικές διαταραχές. Πολλές φορές αθλητές που αγωνίζονται σε αθλήματα όπου κατατάσσονται σε κατηγορίες με βάση το σωματικό τους βάρος, καταβάλουν προσπάθεια να βρεθούν σε χαμηλότερη κατηγορία πριν τον αγώνα. Οι ίδιοι και οι προπονητές τους θεωρούν πως πλεονεκτούν έναντι των πιο μικρόσωμων αθλητών. Έτσι χρησιμοποιούν λαστιχένιες στολές, κάνουν σάουνα, παίρνουν διουρητικά και καθαρτικά με στόχο να χάσουν 2-3 κιλά πριν το ζύγισμα και πιστεύοντας πως θα αναπληρώσουν την απώλεια υγρών, γλυκογόνου και άπαχης μάζας κατά τις ώρες μεταξύ του ζυγίσματος και του αγώνα. Στην πραγματικότητα όμως η επαναφορά των υγρών και της ηλεκτρολυτικής ισορροπίας μπορεί να πάρει 1 με 2 ημέρες. Η αναπλήρωση των αποθεμάτων γλυκογόνου χρειάζεται 2 με 3 ημέρες, ενώ η αποκατάσταση της μυϊκής μάζας θα πάρει ακόμη περισσότερο.

Η ειρωνεία είναι πως αυτές οι πρακτικές θα οδηγήσουν σε εξασθένηση της φυσικής κατάστασης του αθλητή και σε σημαντική μείωση της δύναμης και της αντοχής, καθιστώντας τον κάθε άλλο παρά ανταγωνιστικό. Για υψηλές λοιπόν επιδόσεις πρέπει πρώτα να επιτευχθεί το επιθυμητό βάρος, εκτός προετοιμασίας και να καταναλώνουν σωστά ισορροπημένα γεύματα και πολλά υγρά, κατά το τελευταίο διάστημα.

Πρόληψη των διατροφικών διαταραχών σε αθλητών

Ο μόνος τρόπος για να αποφύγουμε τις διατροφικές διαταραχές σε αθλητές, είναι η ενημέρωση των ίδιων των αθλητών, των προπονητών αλλά και των γονέων για τον σωστό προσδιορισμό του ιδανικού βάρους, τον σωστό τρόπο επίτευξης αυτού του βάρους, για τον κίνδυνο των διατροφικών διαταραχών και φυσικά για το τι σημαίνει σωστή διατροφή και πως μπορούν να καλύψουν με ασφάλεια τις ανάγκες τους. Οι προπονητές δεν θα πρέπει ποτέ να ενθαρρύνουν μία επικίνδυνη απώλεια βάρους στο βωμό της επιτυχία και της διάκρισης, τόσο του αθλητή-τριας όσο και της προσωπικής τους. Η συνεχής ενασχόληση των αθλητών με το βάρος τους και η τακτική επίσκεψη στη ζυγαριά, μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε ένα φαύλο κύκλο πείνας και υπερφαγίας. Η μείωση της αυτοεκτίμηση που συνοδεύει τέτοια περιστατικά, μπορεί να μεθοδεύσει σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα.

Πως μπορείτε να αποφύγετε τις διατροφικές διαταραχές

1. Ποτέ να μην περιορίζεται η ποσότητα της τροφής, κάτω από τις πραγματικές ανάγκες του αθλητή.

2. Τα τακτικά γεύματα εμποδίζουν το αίσθημα της πείνας, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες επιλογές.

3. Το φυσιολογικό βάρος, θα πρέπει να βασίζεται στην φυσιολογική σύνθεση σώματος.

4. Όταν πρέπει να επιτευχθεί απώλεια βάρους, θα πρέπει να γίνει σταδιακά και υπομονετικά.

5. Θα πρέπει να στοχεύετε στις υψηλές επιδόσεις και όχι στο χαμηλό βάρος.

6. Διεκδικήστε απώλεια βάρους, πριν την προετοιμασία για αγώνες.

7. Θυμηθείτε ότι οι διατροφικές διαταραχές μειώνουν τις επιδόσεις. Εάν χρειαστεί αναζητήστε έγκαιρα βοήθεια.

8. Η σωστή διατροφή είναι απαραίτητη όσο και η προπόνηση.