Δίαιτα υψηλή σε πρωτεΐνες και νεφρική ανεπάρκεια

Η έρευνα δείχνει ότι μεταξύ άλλων, η δίαιτα υψηλή σε πρωτεϊνες, είναι επιβλαβής για άτομα που νοσούν ήδη από νεφρική ανεπάρκεια. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως σε υγιή άτομα, μία διατροφή πλούσια σε πρωτεϊνες, μπορεί να οδηγήσει σε νεφρική ανεπάρκεια. Επί δεκαετίες, έχουν γίνει πολλές έρευνες (κυρίως σε πειραματόζωα) προσπαθώντας να αποδείξουν μία τέτοια σχέση. Τα επιστημονικά όμως αποτελέσματα δεν μπόρεσαν ποτέ να τεκμηριώσουν ανάλογα αποτέλεσμα.

 

Υπήρξαν αλλαγές στην GFR και στον όγκο των νεφρικών σπειραμάτων, στα πλαίσια όμως μίας φυσιολογικής προσπάθειας προσαρμογής των νεφρών, στις αυξημένες απαιτήσεις που δημιουργεί μία διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνες, χωρίς φυσικά να προκύπτουν μόνιμες αλλοιώσεις και βλάβες στην νεφρική λειτουργία. Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι κάτι ανάλογο συμβαίνει και στην διάρκεια μιας εγκυμοσύνης.

Οι νεφροί έχουν εξαιρετική προσαρμοστική ικανότητα. Φανταστείτε ότι άτομα που έχουν δωρίσει τον ένα νεφρό, έρευνες δείχνουν πως δεν φαίνεται να βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για νεφρική ανεπάρκεια ακόμη και 20 χρόνια μετά την δωρεά.

Αίτια χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

Πρόκειται για μία νόσο που εξελίσσεται σταδιακά και μη αναστρέψιμα, με την πάροδο του χρόνου, χωρίς να δίνει συμπτώματα. Αυτό συμβαίνει διότι οι νεφροί έχουν μεγάλες δυνατότητες προσαρμογής και έτσι η διάγνωση γίνεται συνήθως καθυστερημένα, όταν έχει χαθεί το μεγαλύτερο μέρος της νεφρικής λειτουργίας.

Οι πιο συχνές αιτίες της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας, είναι ο διαβήτης και η υπέρταση, οι οποίες ευθύνονται για το 45% και 27% των περιπτώσεων αντίστοιχα. Άλλες αιτίες που μπορεί να οδηγήσουν στην συγκεκριμένη νόσο είναι φλεγμονώδεις, ανοσολογικές και κληρονομικές ασθένειες που εμπλέκονται με την νεφρική λειτουργία.

Η διατροφή των νεφροπαθών

Η διατροφή των νεφροπαθών παίζει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της νόσου, στην εμφάνιση επιπλοκών και στα επίπεδα αζωτούχων ενώσεων και ηλεκτρολυτών. Χρειάζεται μεγάλη προσοχή και καλή γνώση για να επιτευχτεί μία σωστή εκτίμηση και διατροφική υποστήριξη σε έναν νεφροπαθή. Οι διατροφικές ανάγκες αλλάζουν συχνά κατά την εξέλιξη της νόσου, κάτι που κάνει δύσκολη την διατροφική παρέμβαση και τις γενικές οδηγίες ανεπαρκής. Οι ασθενείς διαφέρουν μεταξύ τους και οι διατροφικές συστάσεις πρέπει να βασίζονται στα αποτελέσματα μίας προσεκτικής διατροφικής εκτίμησης.

Ενέργεια. Η ενεργειακή πρόσληψη πρέπει να είναι επαρκής ώστε να μπορεί ο ασθενής να διατηρήσει το βάρος του και να διατηρήσει την άπαχη μάζα του. Τροφές και ροφήματα με υψηλή ενεργειακή περιεκτικότητα, αποτελούν χρήσιμο εργαλείο. Οι υποσιτισμένοι ασθενείς μπορεί να χρειαστούν συμπληρώματα πλούσια σε θερμίδες, ώστε να διατηρήσουν το σωματικό τους βάρος.

Πρωτεΐνες. Συνήθως προτείνεται διατροφή χαμηλή σε πρωτεΐνες, που έχει σαν στόχο την μείωση της αποβολής αζωτούχων ενώσεων. Επιπρόσθετα μία διατροφή χαμηλή σε πρωτεΐνες παρέχει λιγότερο φώσφορο σε σχέση με μία διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνες, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο για υπερφωσφαταιμία. Θα πρέπει όμως να μην ξεχνάμε πως οι νεφροπαθείς αναπτύσσουν συχνά πρωτεϊνό-θερμιδική δυσθρεψία, επομένως η διατροφή τους θα πρέπει να τους παρέχει επαρκή ποσότητα πρωτεϊνών ώστε να καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες. Πριν το στάδιο της αιμοκάθαρσης, η απαιτούμενη ποσότητα πρωτεϊνών είναι 0,6 με 0,8 γρ πρωτεϊνών/ κιλό σωματικού βάρους ανά ημέρα. Τουλάχιστον το 50 % των πρωτεϊνών της διατροφής, θα πρέπει να αποτελείται από υψηλής ποιότητας πρωτεϊνικές πηγές, όπως είναι τα αυγά, το γάλα, το κρέας, τα πουλερικά, το ψάρι και τα όσπρια, ώστε να διασφαλιστεί η επάρκεια των απαραίτητων αμινοξέων.

Τροφές χαμηλές σε πρωτεΐνες όπως είναι το ψωμί, οι πατάτες και τα μακαρόνια, βοηθούν τους νεφροπαθείς να βελτιώσουν την ενεργειακή τους πρόσληψη χωρίς να αυξήσουν την πρόσληψη των πρωτεϊνών.

Επειδή ο κίνδυνος της απώλειας μυϊκού ιστού είναι αυξημένος και πολλές φορές οι ασθενείς παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα προσαρμογής, οι διαιτολόγοι προτείνουμε λίγο υψηλοτέρα ποσά πρωτεϊνών. Τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν πως έτσι επιτυγχάνεται καλύτερη συμμόρφωση των ασθενών, καλύτερη πορεία της νόσου και φυσικά καλύτερη υγεία. Σε ασθενείς που φθάνουν στην αιμοκάθαρση, οι περιορισμοί στην διατροφή μειώνονται, διότι η κάθαρση του αίματος πλέον επιταχύνεται μηχανικά.

Λιπαρά. Η γενική σύσταση είναι να μειωθεί η κατανάλωση κορεσμένων και τρανς λιπαρών καθώς επίσης η πρόσληψη χοληστερόλης, ώστε να ελεγχθούν τα λιπίδια του αίματος και να μειωθεί ο κίνδυνος για καρδιαγγειακά νοσήματα. Σύσταση που αφορά έτσι κι αλλιώς τον γενικό πληθυσμό. Παρόλα αυτά δημιουργείται σύγχυση διότι οι νεφροπαθείς προτρέπονται να καταναλώνουν λιπαρές τροφές για να βελτιώσουν την ενέργεια που προσλαμβάνουν. Πρέπει όμως να τους γίνεται ξεκάθαρο ότι πρέπει να επιλέγουν πηγές ακόρεστων λιπαρών όπως για παράδειγμα ξηρούς καρπούς, dressings με βάση το λάδι στις σαλάτες τους, μαγιονέζα, αβοκάντο κλπ.

Νάτριο & υγρά. Όσο εξελίσσεται η νεφρική ανεπάρκεια, οι ασθενείς αποβάλουν λιγότερα ούρα και έτσι δεν μπορούν να διαχειριστούν την φυσιολογική πρόσληψη νερού και νατρίου. Η προτεινόμενη κατανάλωση νερού και νατρίου εξαρτάται από την ποσότητα των ούρων που παράγονται, από τις αλλαγές στο σωματικό βάρος, από την αρτηριακή πίεση και φυσικά από τα επίπεδα του νατρίου στο αίμα. Μία αύξηση στο σωματικό βάρος και στην αρτηριακή πίεση, συνήθως δείχνει ότι ο ασθενής κατακρατεί νάτριο και νερό. Στην αντίθετη περίπτωση, όταν δηλαδή το σωματικό βάρος και η αρτηριακή πίεση υποχωρούν, πιθανώς να πρόκειται για αφυδάτωση. Επειδή τα περισσότερα άτομα με παθήσεις των νεφρών τείνουν να κατακρατούν νάτριο, είναι ωφέλιμο να περιορίζεται η χρήση του. Είναι πολύ σπάνιες οι περιπτώσεις όπου οι νεφροπαθείς παρουσιάζουν απώλεια νατρίου και απαιτείται επιπρόσθετη κατανάλωση.   Η κατανάλωση υγρών περιορίζεται μόνο όταν ο όγκος των ούρων μειωθεί. Για ένα φυσιολογικά ενυδατωμένο άτομο, η συνολική ημερήσια κατανάλωση νερού θα πρέπει να είναι περίπου ίση με την ποσότητα των ούρων. Υπολογίζεται ότι η απώλεια νερού που προκύπτει με την αναπνοή και το δέρμα, καλύπτεται από το νερό που περιέχεται στις στερεές τροφές.  

Κάλιο. Οι περισσότεροι νεφροπαθείς ασθενείς μπορούν να διαχειριστούν τυπικές καταναλώσεις καλίου. Εάν όμως τα επίπεδα καλίου στο αίμα αυξηθούν, τότε πρέπει να περιοριστεί η πρόσληψη του. Οι διαβητικοί ασθενείς που αναπτύσσουν νεφρική ανεπάρκεια, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για υπερκαλιαιμία και μπορεί να χρειαστεί να περιορίσουν σημαντικά την διαιτητική πρόσληψη καλίου, από τα πρώτα κιόλας στάδια της νόσου. Στην αντίθετη περίπτωση, σε ασθενείς που εμφανίζουν υποκαλιαιμία (πχ λόγω διουρητικών), θα χρειαστεί αυξημένη πρόσληψη καλίου.

  Περιεκτικότητα σε Κάλιο  

(>250 mg ανά μερίδα)

(150-250 mg ανά μερίδα)

(<150 mg ανά μερίδα)

Αβοκάντο Μήλο Blueberries
Μπανάνα Βερίκοκο Λάχανο
Παντζάρι Σπαράγγια Καρότο
Σέσκουλο Μπρόκολο Κουνουπιδι
Χουρμάς Κανταλούπε Αγγούρι
Νεκταρίνι Σέλινο Μελιτζάνα
Πορτοκάλι Καλαμπόκι Σταφύλια
Παστινάκη Γκρέιπφρουτ Φασολάκια
Πατάτα Πεπόνι Πράσινη πιπεριά
Κολοκύθα Λαχανίδα Μαρούλι
Σταφίδα Ροδάκινο Δαμάσκηνο
Σπανάκι Αχλάδι Φράουλες
Γλυκοπατάτα Αρακάς Κρεμμύδι
Ντομάτα Κολοκυθάκι Καρπούζι

 

Όλα τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά αποτελούν πηγή καλίου, ορισμένα όμως περιέχουν τόσο υψηλά ποσά, που ορισμένοι ασθενείς θα πρέπει να περιορίσουν την κατανάλωση τους. Υπάρχουν βέβαια και άλλες τροφές που ανήκουν σε άλλες ομάδες τροφίμων με υψηλή περιεκτικότητα καλίου, όπως είναι τα ξερά φασόλια, τα ψάρια, το γάλα και τα προϊόντα του, οι ξηροί καρποί και ορισμένα δημητριακά. Θα πρέπει οι ασθενείς να γνωρίζουν πως πολλά υποκατάστατα αλατιού και άλλα προϊόντα χαμηλά σε νάτριο, αποτελούν πηγές καλίου διότι περιέχουν χλωριούχο κάλιο και θα πρέπει να αποφεύγονται από ασθενείς που πρέπει να ακολουθούν διατροφή χαμηλή σε κάλιο.  

Ασβέστιο, φώσφορος, βιταμίνη D. Για να αποφευχθεί η απώλεια οστικής μάζας, είναι πιθανό να χρειαστεί ρύθμιση της πρόσληψης ασβεστίου και φωσφόρου, από τα πρώτα στάδια της νεφρικής νόσου. Οι εργαστηριακές τιμές αυτών των στοιχείων μπορούν να αποτελέσουν οδηγό για διατροφικές συστάσεις. Τα αυξημένα επίπεδα φωσφόρου στο αίμα δείχνουν πιθανή ανάγκη για περιορισμό του φώσφορο στην διατροφή. Η χορήγηση συμπληρωμάτων με βιταμίνη D είναι συχνή σε νεφροπαθείς ασθενής, η δόση όμως εξαρτάται από τα επίπεδα ασβεστίου, φωσφόρου και της παραθορμόνης.

Ορισμένες τροφές πλούσιες σε φώσφορο σε 100gr ωμής τροφής
Βρώμη 734 mg
Αμύγδαλα 474 mg
Πλιγούρι 300 mg
Κριθάρι 264 mg
Ψάρια 200 mg
Ψωμί 180 mg
Αρακάς 108 mg
Γάλα πλήρες 93 mg

 

Θα πρέπει να σημειώσουμε πως οι τροφές που είναι πλούσιες σε πρωτεΐνες, είναι πλούσιες και σε φώσφορο, έτσι εφόσον η διατροφή των νεφροπαθών πρέπει να είναι περιορισμένη σε πρωτεΐνες, θα είναι παράλληλα ελεγχόμενη και σε φώσφορο. Οι τροφές που είναι πλούσιες σε ασβέστιο (γάλα και τα προϊόντα του), είναι επίσης πλούσιες σε φώσφορο και για αυτό η κατανάλωση τους θα πρέπει να είναι περιορισμένη σε συγκεκριμένες ποσότητες. Πολλές φορές οι ασθενείς χρειάζονται συμπληρώματα ασβεστίου για να καλύψουν τις ανάγκες τους.

Βιταμίνες & ιχνοστοιχεία. Η συντηρητική διατροφή των νεφροπαθών ασθενών, αυξάνει τον κίνδυνο για διατροφικές ελλείψεις σε μέταλλα και ιχνοστοιχεία. Στην περίπτωση των ασθενών που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση, υπάρχει απώλεια κυρίως των υδατοδιαλυτών βιταμινών και κάποιων μετάλλων. Σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν συμπληρώματα διατροφής. Προσοχή χρειάζεται στην χορήγηση συμπληρωμάτων με βιταμίνη C, διότι η αυξημένη πρόσληψη μπορεί να οδηγήσει σε σχηματισμό πέτρας στους νεφρούς. Συχνή είναι επίσης η έλλειψη σιδήρου (αναιμία) σε ασθενής σε προχωρημένη νεφρική ανεπάρκεια και σε ασθενείς που έχουν φθάσει στην αιμοκάθαρση. Είναι πιθανό να χρειαστεί ενδοφλέβια χορήγηση σιδήρου και ερυθροποιητίνης, για καλύτερο αποτέλεσμα.

Η διατροφική συμμόρφωση

 Η συμμόρφωση σε μία διατροφή κατάλληλη για νεφρικές παθήσεις, αποτελεί πολλές μορφές μεγαλύτερη θεραπευτική πρόκληση σε νεφροπαθείς ασθενείς. Οι ασθενείς χρειάζονται συνήθως συχνές και εκτεταμένες διαιτολογικές συνεδρίες, ιδιαίτερα από την στιγμή που είναι απαραίτητοι οι πολλαπλοί διατροφικοί περιορισμοί. Ανάλογα με το στάδιο της νόσου, τις εργαστηριακές τιμές του ασθενή και φυσικά την εκτίμηση του νεφρολόγου, περιορίζονται στην διατροφή του νεφροπαθούς, οι πρωτεϊνες, τα υγρά, το νάτριο, το κάλιο και ο φώσφορος, επηρεάζοντας τις επιλογές των τροφίμων απ’ όλες τις ομάδες τροφίμων. Επιπρόσθετα οι διατροφικές ρυθμίσεις είναι συνεχής όσο η νόσος εξελίσσεται. Όσο λοιπόν αυξάνουν οι περιορισμοί, τόσο πιο δύσκολο είναι για τους ασθενείς να συμμορφωθούν.