Οι περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν περιστασιακά γαστρεντερικές διαταραχές, οι οποίες στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρούν χωρίς να είναι απαραίτητη η χρήση φαρμακευτικής αγωγής. Η δυσφορία που προκύπτει από απλές και συνηθισμένες καταστάσεις, οδηγεί πολλές φορές στην αναζήτηση ιατρικής βοήθειας χωρίς ιδιαίτερο λόγο. Υπάρχουν βέβαια πολλές περιπτώσεις που πράγματι υποβόσκει κάποια σοβαρή κατάσταση η οποία χρήζει παρέμβασης.

Δυσκοιλιότητα

Ως δυσκοιλιότητα χαρακτηρίζεται η μειωμένη συχνότητα αφοδεύσεων και πιο συγκεκριμένα όταν οι κενώσεις είναι λιγότερες από 3/ εβδομάδα. Η δυσκοιλιότητα χαρακτηρίζεται επίσης από κόπρανα στεγνά και δυσκολία κατά την αφόδευση. Σε πολλές περιπτώσεις ατόμων που δηλώνουν δυσκοιλιότητα, υπάρχει απλώς λάθος εκτίμηση των συμπτωμάτων που βιώνουν και της συμπεριφοράς του εντέρου τους. Η δυσκοιλιότητα αφορά περίπου το 30% του πληθυσμού στις δυτικές χώρες και αφορά κυρίως γυναίκες και άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.

Αίτια της δυσκοιλιότητας

Τα άτομα που καταναλώνουν λίγες φυτικές ίνες, μικρές ποσότητες τροφής, ανεπαρκείς ποσότητες υγρών ή έχουν χαμηλή φυσική δραστηριότητα, έχουν αυξημένες πιθανότητες να εμφανίσουν δυσκοιλιότητα. Όλοι αυτοί οι παράγοντες κινδύνου, αυξάνουν τον χρόνο της διόδου των κοπράνων στο παχύ έντερο, με αποτέλεσμα την απορρόφηση του νερού από τα τοιχώματα του εντέρου και την δημιουργία στεγνών και σκληρών κοπράνων που είναι δύσκολο πια να περάσουν. Πολλές παθολογικές καταστάσεις σχετίζονται επίσης με την δυσκοιλιότητα όπως είναι ο διαβήτης και ο υποθυρεοειδισμός. Νευρολογικές καταστάσεις όπως είναι η «νόσος του Πάρκινσον», κακώσεις της σπονδυλικής στήλης και η «σκλήρυνση κατά πλάκας», μπορούν να μειώσουν την κινητικότητα του εντέρου και να οδηγήσουν σε δυσκοιλιότητα. Στην διάρκεια της εγκυμοσύνης, πολλές γυναίκες αντιμετωπίζουν προβλήματα δυσκοιλιότητας, λόγω την πιέσεως που ασκείται από την διογκωμένη μήτρα στο παχύ έντερο και η οποία μπορεί να επιδεινωθεί λόγω των συμπληρωμάτων σιδήρου και ασβεστίου που συνήθως χορηγούνται. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί επίσης παρενέργεια πολλών φαρμάκων.

Θεραπεία δυσκοιλιότητας

Η αρχική θεραπεία της δυσκοιλιότητας στηρίζεται στην αύξηση των φυτικών ινών και του νερού στην διατροφή του ατόμου. Έτσι αυξάνεται το βάρος και η περιεκτικότητα σε νερό των κοπράνων, βοηθώντας στην γρηγορότερη διαδρομή τους στο παχύ έντερο. Τα δημητριακά, τα φρούτα και τα λαχανικά είναι οι τροφές που βοηθούν περισσότερο απ’ όλες στην αύξηση του βάρους και του νερού των κοπράνων. Έτσι λοιπόν η χρήση δημητριακών, προϊόντων ολικής άλεσης και η αύξηση στην κατανάλωση φρούτων κα λαχανικών μπορεί να βοηθήσει αποφασιστικά. Η αλήθεια είναι πως η μετάβαση σε μία διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένα αέρια και ενοχλήσεις στο παχύ έντερο, γι’ αυτό είναι προτιμότερη η σταδιακή ένταξη των παραπάνω τροφών με βάση πάντοτε την ανοχή του κάθε ατόμου. Υπάρχουν στην αγορά πολλά συμπληρώματα διατροφής με φυτικές ίνες, τα οποία μπορούν να βοηθήσουν αποτελεσματικά.

Η αύξηση της κατανάλωση νερού και γενικά υγρών, με απαραίτητη την παρουσία πολλών φυτικών ινών, μπορεί να συνεισφέρει στην αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας. Όταν οι φυτικές ίνες απορροφούν νερό, διογκώνονται δίνοντας σχήμα στα κόπρανα, αυξάνοντας το βάρος τους και την περιεκτικότητα σε υγρασία, βοηθώντας τα έτσι να περάσουν γρηγορότερα και ευκολότερα από το παχύ έντερο. Η κατανάλωση δαμάσκηνων, είτε αποξηραμένων, είτε φρέσκων, καθώς επίσης χυμού από δαμάσκηνα, μπορεί να βοηθήσει , διότι περιέχουν συστατικά τα οποία παρουσιάζουν ήπια καθαρτική δράση.

Η χρήση καθαρτικών

Στα φαρμακεία υπάρχουν πολλών ειδών καθαρτικά, που μπορεί εύκολα να προμηθευτεί κανείς, χωρίς συνταγή γιατρού. Η δράση τους επικεντρώνεται στην αύξηση του βάρους των κοπράνων, αυξάνοντας την περιεκτικότητα τους σε νερό ή στοχεύει στη ενεργοποίηση των περισταλτικών κινήσεων του εντέρου. Τα υπόθετα γλυκερίνης μπορούν να βοηθήσουν λειτουργώντας ως λιπαντικό και χωρίς τους δυσάρεστους πόνους που δημιουργούν πολλά καθαρτικά και σε πιο δύσκολες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί κλύσμα.

Τι είναι η διάρροια;

Ουσιαστικά είναι το ακριβώς αντίθετο της δυσκοιλιότητας. Σε αντίθεση με την δυσκοιλιότητα, πρόκειται για μία κατάσταση που όταν συμβαίνει κανείς δεν πέφτει έξω στην εκτίμηση του. Αυξημένη υγρασία στα κόπρανα, που κρατά συνήθως 1-2 μέρες και υποχωρεί χωρίς επιπλοκές. Σε ακραίες και επίμονες περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση και σε διαταραχές της ηλεκτρολυτικής ισορροπίας του οργανισμού. Σε χρόνιες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια βάρους και υποσιτισμό.

Αίτια

Η διάρροια είναι μια επιπλοκή πολλών γαστρεντερικών διαταραχών, όπως είναι οι λοιμώξεις, κάποια φάρμακα ή ακόμη αντίδραση σε διατροφικά στοιχεία.

Στην οσμωτική διάρροια τα θρεπτικά συστατικά που δεν έχουν απορροφηθεί και άλλα συστατικά, απορροφούν νερό αυξάνοντας σημαντικά την περιεκτικότητα του στα κόπρανα. Οι πιο συνηθισμένες περιπτώσεις αφορούν την μεγάλη κατανάλωση σακχάρων που δεν απορροφώνται εύκολα όπως είναι η σορβιτόλη, η μαννιτόλη και η φρουκτόζη, δυσανεξία στη λακτόζη και κατανάλωση καθαρτικών που περιέχουν μαγνήσιο ή φώσφορο.

Στην εκκριτική διάρροια, εκκρίνεται αυξημένη ποσότητα των υγρών που δεν μπορεί να απορροφηθεί από τα τοιχώματα του εντέρου. Μπορεί να προκληθεί από τροφική δηλητηρίαση, από φλεγμονές του εντέρου και από διάφορες χημικές ουσίες.

Κινητικές διαταραχές του εντέρου, μπορούν επίσης να προκαλέσουν διάρροια.

Τα περιστατικά οξεία διάρροιας, προκύπτουν ξαφνικά και μπορεί να επιμένει για αρκετές ημέρες. Είναι συνήθως ιογενείς, μπορεί να οφείλονται σε βακτήρια ή ακόμη μπορεί να αποτελούν παρενέργεια φαρμακευτικής αγωγής.

Η χρόνια διάρροια μπορεί να επιμείνει για αρκετές εβδομάδες και μπορεί να οφείλεται σε δυσαπορρόφηση θρεπτικών συστατικών, σε φλεγμονές, σε κινητικές διαταραχές του εντέρου, σε λοιμώξεις και σε ραδιοθεραπείες.

Φαρμακευτική αντιμετώπιση

Εάν οφείλεται σε παθολογική κατάσταση που διορθώνεται φαρμακευτικά, η φαρμακευτική αγωγή αποτελεί το πρώτο βήμα. Εάν μία αγωγή προκάλεσε την διάρροια, θα πρέπει να αναζητηθεί άλλη θεραπεία.

Διαιτολογική παρέμβαση

Όταν η διάρροια οφείλεται σε συγκεκριμένες τροφές, τότε απλώς τις απομακρύνουμε από την διατροφή του ατόμου. Τα προβιοτικά μπορεί να βοηθήσουν σε συγκεκριμένες περιπτώσεις διάρροιας, αλλά δεν έχει αναπτυχθεί σχετικό πρωτόκολλο θεραπείας. Σε επίμονες και δύσκολες περιπτώσεις απαιτείται αναπλήρωση των χαμένων υγρών και ηλεκτρολυτών. Υπάρχουν έτοιμα διαλύματα που χορηγούνται από το στόμα, τα οποία είναι εύκολο να παρασκευαστούν και στο σπίτι με τη χρήση νερού, αλατιού και γλυκόζης ή ζάχαρης. Σε ακραίες περιπτώσεις χρειάζεται ενδοφλέβια ενυδάτωση.

Οι συνήθεις διατροφικές συστάσεις είναι η χαμηλή κατανάλωση φυτικών ινών, λίπους και αποφυγή της λακτόζης (σε άτομα με δυσανεξία). Οι λιπαρές τροφές συνήθως επιδεινώνουν την διάρροια. Πρέπει να αποφεύγεται η κατανάλωση φρουκτόζης και αλκοολών σακχάρων (τσίχλες και καραμέλες) που συνεισφέρουν στην οσμωτική διάρροια. Πρέπει να αποφεύγονται τροφές που οδηγούν στην αυξημένη παραγωγή αερίων, διότι θα δημιουργήσουν επιπρόσθετη δυσφορία. Πρέπει να αποφεύγεται η κατανάλωση καφέ, διότι αυξάνει την κινητικότητα του εντέρου. Τροφές προς αποφυγή Αιτιολογία Παραδείγματα Υψηλής περιεκτικότητας σε φυτικές ίνες Αυξάνει τον όγκο των κοπράνων Ψωμί, δημητριακά, φρούτα και λαχανικά Τροφές που περιέχουν φρουκτόζη και αλκοόλες σακχάρων

Αυξημένα εντερικά αέρια

Τα αυξημένα αέρια μπορεί να αποτελούν παρενέργεια της αυξημένης κατανάλωσης φυτικών ινών. Κατά την δίοδο τους στο παχύ έντερο, οι άπεπτες φυτικές ίνες, θα υποστούν ζύμωση από βακτήρια. Τα αέρια θα αποτελέσουν παραπροϊόν αυτής της διαδικασίας. Το ίδιο θα συμβεί και με ορισμένους υδατάνθρακες οι οποίοι είτε έχουν μεταβολιστεί μερικώς, είτε δεν έχουν απορροφηθεί σε προηγούμενα στάδια. Μεταξύ αυτών είναι η φρουκτόζη, αλκοόλες σακχάρων (σορβιτόλη, μαλτιτόλη, ξυλιτόλη), άπεπτοι υδατάνθρακες στα φασόλια (ραφινόζη, σταχυόζη) και ορισμένες μορφές αμύλου που υπάρχουν σε δημητριακά και στις πατάτες. Η αντίδραση και το ποσό παραγωγής αερίων διαφέρει από άτομο σε άτομο. 

Τροφές που μπορεί να αυξήσουν τα εντερικά αέρια.

Μήλα

Αγκινάρες

Σπαράγγια

Μπρόκολο

Λαχανάκια Βρυξελών

Λάχανο

Καρότα

Καλαμπόκι

Φασόλια

Αρακάς

Φασολάκια

Πράσα

Κρεμμύδια

Γαλακτοκομικά

Μπύρα

Αναψυκτικά με ανθρακικό

Φρουκτόζη

Φρουτοχυμοί

Φυστίκια 

Οι διαταραχές που μπορεί να προκληθούν στην απορρόφηση πολλών θρεπτικών συστατικών, μπορούν να προκαλέσουν τυμπανισμό, διότι τα άπεπτα θρεπτικά συστατικά θα ζυμωθούν από τα βακτήρια του εντέρου, παράγοντας αέρια. Ο αέρας που καταπίνουμε με διάφορους τρόπους, όπως για παράδειγμα συμβαίνει όταν χρησιμοποιούμε καλαμάκι και ο οποίος δεν απομακρύνεται με το ρέψιμο, μπορεί να ταξιδέψει μέχρι το έντερο και να αποτελέσει μία ακόμη πηγή εντερικών αερίων.

Πολλοί διαμαρτύρονται για κοιλιακό πόνο και πρήξιμο στην κοιλιά, αποδίδοντας τα συμπτώματα στα αυξημένα εντερικά αέρια. Στην πραγματικότητα τα συμπτώματα αυτά δεν συνδέονται με τα εντερικά αέρια. Αυτά τα άτομα συνήθως προχωρούν μόνοι τους σε διάγνωση και δεν έχουν τελικά περισσότερα εντερικά αέρια από τα φυσιολογικά. Πολλά από αυτά τα άτομα διαγιγνώσκονται αργότερα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου ή δυσπεψία.

Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου

Τα άτομα που πάσχουν από το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, βιώνουν χρόνια και επαναλαμβανόμενα συμπτώματα, τα οποία δεν εξηγούνται με συγκεκριμένες φυσιολογικές διαταραχές. Τα συμπτώματα συνήθως περιλαμβάνουν διαταραχές στην αφόδευση, με διάρροια ή/και δυσκοιλιότητα, τυμπανισμό και κοιλιακό πόνο και δυσφορία. Ο πόνος συχνά επιδεινώνεται με το φαγητό και ανακουφίζεται με την αφόδευση. Σε ορισμένους ασθενείς τα συμπτώματα είναι ήπια, ενώ σε άλλους είναι επώδυνα, με δραματικές επιπτώσεις στην κοινωνική και εργασιακή τους ζωή και επηρεάζοντας αρνητικά την ποιότητα και τον τρόπο ζωής.

Τα αίτια του συνδρόμου παραμένουν άγνωστα, δυσδιάκριτα και τα άτομα που πάσχουν από αυτή τη διαταραχή τείνουν να αντιδρούν με έντονες εντερικές διαταραχές σε γεύματα και στο άγχος της καθημερινότητας. Πολλά άτομα γίνονται υπερευαίσθητα και νιώθουν δυσφορία, ακόμη και σε φυσιολογικά εντερικά αέρια, ακόμη κι όταν καταναλώνουν φυσιολογικά γεύματα. Η κινητικότητα του εντέρου μετά τα γεύματα μπορεί να είναι αυξημένη, οδηγώντας σε διάρροια ή μειωμένη προκαλώντας δυσκοιλιότητα. Κάποιοι ασθενείς μπορεί να είχαν κάποια βακτηριακή λοίμωξη, η οποία ερέθισε το έντερο τους και κάποιοι άλλοι μπορεί να έχουν σημάδια μίας ήπιας φλεγμονώδους κατάστασης άγνωστης αιτιολογίας. Το φυσιολογικό άγχος, επιδεινώνει πάντα τα συμπτώματα.

Η διάγνωση δεν είναι πάντα εύκολη, διότι τα συμπτώματα που δίνει είναι πολλές φορές τυπικά συμπτώματα άλλων γαστρεντερικών διαταραχών και επίσης δεν υπάρχουν εργαστηριακές εξετάσεις για τον εντοπισμό του συνδρόμου. Περίπου το 5% των ασθενών με συμπτώματα ευερέθιστου εντέρου, έχουν τελικά κοιλιοκάκη. Παρόμοιες γαστρεντερικές διαταραχές μπορούν να δώσουν η φλεγμονώδης νόσος του παχέως εντέρου, η νόσος του Crohn, η δυσανεξία στη λακτόζη, ο υπέρ- και υποθυρεοειδισμός, λοιμώξεις του γαστρεντερικού σωλήνα και κακοήθειες του εντέρου. Μεταξύ του 40 %και 90 % των ασθενών που πάσχουν από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, πάσχουν επίσης από κάποια ψυχιατρική ασθένεια όπως είναι η κατάθλιψη, η αγχώδης διαταραχή και οι κρίσεις πανικού, καταστάσεις που μπορούν να οδηγήσουν τα συμπτώματα του συνδρόμου σε έξαρση.

Υπάρχει φαρμακευτική αντιμετώπιση του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου;

Υπάρχουν φάρμακα που χορηγούνται σε κάποιες περιπτώσεις, με στόχο να μειώσουν τα συμπτώματα. Στην πραγματικότητα όμως όχι μόνο δεν βοηθούν πάντοτε, αλλά όπως όλα τα φάρμακα μπορεί να εμφανίσουν σοβαρές παρενέργειες.

Διατροφική αντιμετώπιση του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου

Οι διατροφικές παρεμβάσεις μπορούν να μειώσουν τα συμπτώματα, αλλά η ανταπόκριση των ασθενών ποικίλει σημαντικά. Η πιο συχνή παρέμβαση είναι η σταδιακή αύξηση των φυτικών ινών στην διατροφή των ατόμων, είτε μέσα από τις τροφές, είτε μέσω συμπληρωμάτων διατροφής, με στόχο την αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας και την βελτίωση της κινητικότητας του εντέρου. Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε πως πολλές κλινικές μελέτες έδειξαν πως σε πολλές περιπτώσεις η αύξηση των φυτικών ινών είχαν μικρό αποτέλεσμα και ο τυμπανισμός επιδεινώθηκε. Τα συμπληρώματα με psyllium φαίνεται να βοηθούν τα άτομα με δυσκοιλιότητα. Πολλά άτομα παρατηρούν βελτίωση όταν καταναλώνουν πολλά μικρά και τακτικά γεύματα και όχι λίγα και μεγάλα. Τα τηγανιτά, τα λιπαρά, τα γαλακτοκομικά (όχι μόνο λόγω δυσανεξίας σε λακτόζη) και τα τρόφιμα που οδηγούν σε αυξημένη παραγωγή αερίων, μπορεί να επιδεινώσουν τα συμπτώματα. Το ίδιο μπορεί να συμβεί με τον καφέ (με ή χωρίς καφεΐνη) και το αλκοόλ. Επειδή δεν αντιδρούν όλα τα άτομα το ίδιο, θα πρέπει να δοκιμάζει κανείς τι ακριβώς ανέχεται και τι όχι και στη συνέχεια να το απομακρύνει από το διαιτολόγιο του μόνιμα ή για κάποιο διάστημα. Η ψυχολογία σε σχέση με την κατανάλωση κάποιον τροφίμων επηρεάζει την κρίση του ασθενή και να δημιουργεί λάθος αντίληψη, γι’ αυτό χρειάζεται συζήτηση και διεύρυνση, διότι διαφορετικά κινδυνεύει να γίνει χωρίς λόγο το διαιτολόγιο φτωχό και στερητικό. Είναι απαραίτητη η σωστή και προσεκτική εκτίμηση των συμπτωμάτων και των διατροφικών και άλλων συνηθειών, πριν καταλήξουν σε συμπεράσματα.