Πρόκειται για μια αυτόάνοση αντίδραση στην πρωτεΐνη γλουτένη που βρίσκεται στο σιτάρι και σε παρόμοιες πρωτεΐνες άλλων δημητριακών όπως το κριθάρι και η σίκαλη. Η αντίδραση αυτή στη γλουτένη, προκαλεί μια φλεγμονώδη αντίδραση στο λεπτό έντερο, περικόπτοντας τις λάχνες του εντέρου και παρεμποδίζοντας τελικά την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών. Οι εντερικές λάχνες είναι υπεύθυνες για την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών. Η διαταραχή αυτή εμφανίζεται σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα όλων των ηλικιών από τη μέση βρεφική ηλικία και αφορά περίπου το 1% του γενικού πληθυσμού.

Ποιες είναι οι συνέπειες της κοιλιοκάκης;

Η αυτοάνοση αντίδραση- δυσανεξία στη γλουτένη, μπορεί να δημιουργήσει εντυπωσιακές αλλαγές στον εντερικό ιστό. Στις περιοχές που προσβάλλονται, αλλοιώνεται ο βλενογόνος , μειώνεται η επιφάνεια όπου γίνεται η απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών, καθώς επίσης η ποσότητα των ενζύμων που συμμετέχουν στην πέψη. Η καταστροφή μπορεί να περιοριστεί μόνο στον δωδεκαδάκτυλο, αλλά μπορεί να επεκταθεί και σε όλο το μήκος του λεπτού εντέρου.

«Σε παραμελημένες περιπτώσεις μειώνεται σημαντικά η απορρόφηση όλων των θρεπτικών συστατικών.»

 

Οι συνέπειες της δυσαπορρόφησης

  • Οι αλλαγές στο έντερο το καθιστούν λιγότερο ικανό να απορροφήσει τα θρεπτικά συστατικά, τα μέταλλα και τις λιποδιαλυτές βιταμίνες Α, D, Ε, και Κ.
  • Η αδυναμία να απορροφήσει τους υδατάνθρακες, τις πρωτεΐνες και τα λίπη μπορεί να προκαλέσουν απώλεια βάρους, αποτυχία ανάπτυξης στα παιδιά, κόπωση ή έλλειψη ενέργειας.
  • Η αναιμία μπορεί να αναπτυχθεί με διάφορους τρόπους: η δυσαπορρόφηση σιδήρου και φολικού οξέος μπορεί να προκαλέσει σιδηροπενική αναιμία και η δυσαπορρόφηση βιταμίνης Β12 μπορεί να προκαλέσει μεγαλοβλαστική/ κακοήθη αναιμία.
  • Η δυσαπορρόφηση ασβεστίου και βιταμίνης D μπορεί α προκαλέσει απώλεια οστικής μάζας, με αυξημένες πιθανότητες για οστεοπόρωση.
  • Αυξημένες πιθανότητες για ανεπαρκή παραγωγή βιταμίνης Κ. H βιταμίνη Κ είναι απαραίτητη για τη σύνθεση των παραγόντων πήξης VII, IX, X και της προθρομβίνης από το ήπαρ. H ανεπάρκεια της προκαλεί παρατεταμένο χρόνο πήξης και αιμορραγία.

 

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Τα περιλαμβάνουν διαταραχές του γαστρεντερικού συστήματος όπως είναι η διάρροια, στεατόρροια, πόνο στην κοιλιά, τυμπανισμός, κράμπες κ.τ.λ.. Συχνά τα συμπτώματα αποδίδονται στο σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και μόνο αργότερα αναγνωρίζονται ως κοιλιοκάκη. Η καταστροφή του βλεννογόνου μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένα επίπεδα του ενζύμου λακτάση και κατά συνέπεια σε δυσανεξία στη λακτόζη, με αποτέλεσμα η κατανάλωση γάλακτος να επιδεινώνει το πρόβλημα.

Τα παιδιά με κοιλιοκάκη μπορεί να παρουσιάσουν μειωμένη ανάπτυξη και χαμηλό σωματικό βάρος. Οι ενήλικες μπορεί να αναπτύξουν διαταραχές των οστών και προβλήματα γονιμότητας. Όσοι πάσχουν από κοιλιοκάκη και δεν απομακρύνουν τη γλουτένη από την διατροφή τους, βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του εντέρου.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ευαισθησία στη γλουτένη μπορεί να δώσει ήπια συμπτώματα στον πεπτικό σωλήνα και να εμφανιστεί με έντονα εξανθήματα στο δέρμα. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται «ερπητοειδής δερματίτιδα» και αντιμετωπίζεται με παρόμοιες διατροφικές παρεμβάσεις με την κοιλιοκάκη.

 

Διατροφική παρέμβαση

Η διατροφική παρέμβαση περιλαμβάνει την δια βίου αποφυγή της γλουτένης. Από την χρονική στιγμή που θα αφαιρεθεί η γλουτένη από την διατροφή μας, μπορεί να χρειαστούν μερικές εβδομάδες για να υποχωρήσουν τα συμπτώματα. Σε πολύ σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν και χρόνια για να επανέλθει στη φυσιολογική του κατάσταση, ο βλεννογόνος του λεπτού εντέρου.

Εάν υπάρχει έστω και υποψία δυσανεξίας στην λακτόζη, λόγω της καταστροφής του βλεννογόνου, συνίσταται η αποφυγή τροφών που την περιέχουν, μέχρι να αποκατασταθεί η ζημιά στο λεπτό έντερο.

Στην διατροφή «ελεύθερη γλουτένης» πρέπει να απουσιάζουν οι τροφές που περιέχουν σιτάρι, κριθάρι και σίκαλη. Επειδή όμως υπάρχουν πολλές τροφές που περιέχουν συστατικά, τα οποία προέρχονται από τα παραπάνω δημητριακά, ο διαχωρισμός τους και η αποφυγή τους είναι ιδιαίτερα δύσκολη διαδικασία. Ακόμη και μια πολύ μικρή ποσότητα γλουτένης, είναι ικανή να προκαλέσει προβλήματα σε άτομα που έχουν δυσανεξία. Γι αυτό θα πρέπει να ελέγχουν πολύ προσεκτικά τα συστατικά που αναφέρονται στην διατροφική ετικέτα της συσκευασίας. Τρόφιμα που ίσως μας διαφύγουν, όπως η μπύρα, οι καραμέλες, υποκατάστατα καφέ, φάρμακα και προϊόντα σόγιας, πολλές φορές περιέχουν γλουτένη.

Η χρήση λοιπόν προϊόντων διαφόρων κατηγοριών, που φέρουν την ένδειξη «ελεύθερα γλουτένης» ή «gluten free», μπορεί να αντικαταστήσει πολλά καθημερινά προϊόντα και να βοηθήσει όσους πάσχουν από δυσανεξία στη γλουτένη. Βέβαια τα προϊόντα αυτά κοστίζουν περισσότερο, διευρύνουν όμως τις διατροφικές επιλογές σε άτομα που διαφορετικά θα έπρεπε να είχαν ξεχάσει οριστικά πολλές καθημερινές τροφές.

«Η χρήση των «ελεύθερα σε γλουτένη» τροφίμων, δεν έχει να προσφέρει τίποτε σε άτομα που δεν πάσχουν από κοιλιοκάκη ή ευαισθησία στη γλουτένη.»

Η βρώμη είναι ένα δημητριακό που μπορεί με ασφάλεια να καταναλωθεί από άτομα που πάσχουν από κοιλιοκάκη. Πολλές φορές όμως καλλιεργείται στις ίδιες εκτάσεις με άλλα δημητριακά και έτσι μπορεί να «μολυνθεί» κατά τη διάρκεια της συγκομιδής ή της επεξεργασίας. Υπάρχουν μέθοδοι διαχωρισμού, αλλά κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί πως δεν θα υπάρχουν προσμίξεις. Καλό θα είναι λοιπόν, όσοι αποφασίζουν να καταναλώσουν βρώμη, να καταναλώνουν μικρές ποσότητες ώστε να είναι ασφαλείς.

Η διατροφή «ελεύθερη γλουτένης», μπορεί να γίνει μονότονη και πρέπει να προσπαθήσουμε πολύ για διευρύνουμε τις επιλογές μας. Τα άτομα που πάσχουν από κοιλιοκάκη, περιορίζονται από κοινωνικές δραστηριότητες, όπως γεύματα σε εστιατόρια και τους δημιουργεί δυσκολίες όταν βρίσκονται συχνά μακριά από το σπίτι. Είναι απαραίτητη η διαιτολογική παρέμβαση ώστε να διασφαλιστεί η διατροφική επάρκεια του ατόμου.

 

Ταξινόμηση τροφίμων ανά κατηγορία και επικινδυνότητα

  Επιτρέπονται: Ύποπτα Απαγορεύονται
Κρεατικά Νωπό, καπνιστό και κατεψυγμένο κρέας (εξαιρούνται όσα επεξεργασμένα κρεατικά περιέχουν γλουτένη πχ γαλοπούλα), αυγά Έτοιμα κατεψυγμένα κρεατοσκευάσματα, όπως μπιφτέκια, λουκάνικα, υποκατάστατα κρέατος κλπ Προϊόντα που περιέχουν ψωμί ή φρυγανιά, όπως τα σνίτσελ και προϊόντα που περιέχουν οποιαδήποτε σως
Γαλακτοκομικά Γάλα, τυρί και απλό γιαούρτι Milk shakes, κρέμες τυριών, παγωμένο γιαούρτι, σοκολατούχο γάλα  Γάλα ή σκόνη γάλακτος που περιέχει κριθάρι (malted milk)
Αρτοσκευάσμα, δημητριακά & μακαρόνια Όσα είναι φτιαγμένα από καλαμπόκι, ρύζι, σόγια, πατάτα, κινόα, φαγόπυρο και αμάραθο Προϊόντα βρώμης, κράκερς ρυζιού, κέικ ρυζιού και καλαμποκιού Ψωμί, δημητριακά, tortillas, μακαρόνια από σιτάρι, κριθάρι, έτοιμα μπισκότα, κρέπες, βάφλες και γενικά ότι μπορεί να περιέχει σιτάρι, κριθάρι και σίκαλη
Φρούτα & Λαχανικά Όλα τα μη επεξεργασμένα Τηγανιτές πατάτες σε εστιατόρια και fast foods και αποξηραμένα φρούτα  Επεξεργασμένα φρούτα και λαχανικά (πχ φρουτόκρεμες κλπ)
Ροφήματα  Καφές, τσάι, κακάο, αλκοολούχα ποτά όπως ρούμι, βότκα, ουίσκι, τζιν και κρασί Στιγμιαίος καφές και τσάι, υποκατάστατα καφέ, ροφήματα σοκολάτας Όλα τα είδη μπύρας και ότι άλλο μπορεί να περιέχει σιτάρι, κριθάρι και σίκαλη